6. Sınıf Fen Bilimleri Elektriksel Direnç Konu Anlatımı

Elektriksel

İster iletken isterse yalıtkan olsun tüm maddeler elektrik enerjisinin iletimine karşı direnç gösterir. Bu direnç, yalıtkan maddelerde fazlayken iletkenlerde daha azdır.

Maddelerin elektrik enerjisinin iletilmesine karşı gösterdikleri zorluğa denir. Elektrik/elektronik devrelerde genellikle elektriksel direnç değerleri düşük iletkenler tercih edilir. Bu iletkenlere genel olarak direnç denilmektedir.

Devrelerde Neden Direnç Kullanılır?

Elektrik/elektronik devrelerde kullanılan dirençler, devreden geçen elektrik enerjisinin miktarını ayarlamak, ısı elde etmek ve bazı hassas devre elemanlarını elektrik enerjisinin zararlarından korumak gibi amaçlarla kullanılır. Dirençler genellikle silindir şeklinde olur ve üzerlerinde farklı renk kodları bulunur. Bu renklerin her biri bir sayıya karşılık gelir ve direncin sayısal büyüklüğünü ifade eder.

Elektriksel direnç “R” harfi ile gösterilir. Birimi Ohm’dur. Ohm birimi kısaca Ω (omega) ile sembolize edilir. Elektriksel direnç, birimini, bir bilim insanı olan George Simon Ohm’un (Corç Saymın Om) soyadından almıştır.

Devre şemalarında pil, lamba, anahtar ve bağlantı kabloları değişik sembollerle gösterilir. Benzer şekilde dirençlerin de bir devre sembolü vardır. Bu sembol aşağıdaki şekilde görülmektedir.

Reosta sistemi, elektriksel direnci arttırmak ve azaltmak amacıyla kullanılır. Günlük hayatta kullandığımız ütü, elektrik sobası gibi ısıtma amacıyla kullanılan araçlarda reosta sistemi bulunmaktadır. Benzer şekilde parlaklığı değiştirilebilen lambalardaki ayarlanabilen anahtarlar, radyo ve hoparlörde bulunan ses ayar düğmeleri de aslında birer reostadır.

Elektriksel Direnç Nelere Bağlıdır?

Günlük hayatta kullandığımız maddelerin iletkenlik dereceleri birbirinden farklıdır. Bu farklılığın nedeni dirençlerinin farklı olmasıdır. Maddelerin direnci iletken maddenin;

  • Uzunluğuna,
  • Dik kesit alanına (kalınlığına) ve
  • Cinsine bağlıdır.

İletkenin Uzunluğunun Elektriksel Dirence Etkisi

Elektriksel direnci iletkenin uzunluğu etkiler. İletkenin uzunluğu genellikle “L” harfi ile gösterilir. Dik kesit alanları (kalınlık) ve cinsleri aynı olan iki iletkenden uzunluğu daha fazla olanın elektriksel direnci daha büyüktür. Çünkü elektrik enerjisi uzun olan iletkende daha fazla zorlukla karşılaşır.

İletkenin uzunluğu arttıkça elektriksel direnci artar. Uzunluk azaldıkça elektriksel direnç azalır. Yani iletkenin uzunluğu ile elektriksel direnci arasında doğru bir orantı vardır.

Uzun iletkenin büyük dirence sahip olmasından dolayı; uzun iletken madde ile hazırlanan basit elektrik devresindeki ampul (lamba) parlaklığı, kısa iletken madde ile hazırlanan basit elektrik devresindeki ampul (lamba) parlaklığından daha az olacaktır. Bir başka ifadeyle cinsleri ve dik kesit alanları aynı olmakla birlikte devrede kullanılan iletkenin uzunluğu arttırıldığında lamba parlaklığı azalırken, iletkenin uzunluğu azaltıldığında ise lamba parlaklığı artmaktadır.

İletkenin Dik Kesit Alanının (Kalınlık) Elektriksel Dirence Etkisi

Dik kesit alanı, bir iletkenin birim uzunluğundan alınan birim ölçüdeki dik kesitin alanı şeklinde tanımlanabilir. Dik kesit alanı, iletkenin kalınlığı olarak düşünülebilir. İletken bağlantı kabloları genellikle silindir şeklindedir. Bu nedenle bu kablolardan alınan dik kesitler daire şeklinde olur. Bu durumda dik kesit alanı da dairenin alanına eşittir. Dik kesit alanı genellikle “S” harfi ile gösterilir. Eşit uzunlukta aynı cins iki iletkenden dik kesit alanı büyük olanın direnci daha az olur. Dik kesit alanı küçüldükçe direnç artar. Daha basit bir ifadeyle kalın telin direnci az, ince telin direnci fazladır. İletkenin dik kesit alanı ile direnci arasında ters orantı vardır.

Dik kesit alanı (kalınlığı) fazla olan iletkenin küçük dirence sahip olmasından dolayı; dik kesit alanı (kalınlığı) fazla olan iletken madde ile hazırlanan basit elektrik devresindeki ampul (lamba) parlaklığı, dik kesit alanı (kalınlığı) az olan iletken madde ile hazırlanan basit elektrik devresindeki ampul (lamba) parlaklığından daha fazla olacaktır. Bir başka ifadeyle cinsleri ve uzunlukları aynı olmakla birlikte devrede kullanılan iletkenin dik kesit alanı (kalınlığı) arttırıldığında lamba parlaklığı artarken dik kesit alanı (kalınlığı) azaltıldığında ise lamba parlaklığı azalmaktadır.

İletkenin Cinsinin Elektriksel Direnç Üzerindeki Etkisi

Elektriksel direnci etkileyen bir başka unsur, iletkenlerin yapıldığı maddenin cinsidir. Dik kesit alanları ve uzunlukları eşit olan iletkenlerin direnci, iletkenlerin yapıldığı maddenin cinsine göre değişir. Örneğin, uzunlukları ve dik kesit alanları (kalınlık) aynı olan bakır ve demir tellerden, demir telin elektriksel direnci bakır tele göre daha büyüktür.

Farklı cins maddelerden yapılmış iletkenlerin dirençleri de farklı olacağı için bu tür iletkenlerin kullanıldığı devrelerde lamba parlaklıkları farklı olacaktır. Bir başka ifadeyle, bir devrede kullanılan iletken yerine uzunluk ve kalınlıkları aynı fakat farklı cins maddelerden yapılmış iletkenler kullanıldığında lamba parlaklığı değişmektedir.

İletkenler; uzunlukları, dik kesit alanları ve madde cinsleri değiştikçe farklı elektriksel dirençlere sahip olurlar. Bu durum iletkenlere farklı kullanım alanları sağlar. Örneğin, elektrikli araçların bağlantı kablolarında direnci küçük olan iletkenler tercih edilirken ısıtma amacıyla kullanılan elektrikli araçların iç kısımlarında ise direnci yüksek iletkenler tercih edilir. Çünkü elektrik enerjisi, karşılaştığı direncinin büyüklüğü ölçüsünde ısı enerjisine dönüşür. İletkenlerde direnç ne kadar büyük olursa ısı da aynı oranda fazla olur.

Elektriksel Direncin Ölçülmesi

Elektriksel direncin büyüklüğü direnç ölçer () adı verilen cihazlarla ölçülmektedir. Direnç ölçerin her iki ucu, direnci ölçülmek istenen maddenin uçlarına dokundurulduğunda ekranda okunan değer ilgili maddenin direncini verir.

Süper İletken Nedir?

Bazı maddeler sıcaklıkları düşürüldüğünde (yaklaşık -270 0C’ye kadar), hiçbir direnç göstermeden elektrik enerjisini iletebilmektedir. Böyle maddelere süper iletken denir. Süper iletkenlik, bir maddenin elektriksel direncinin 0 (sıfır) olması durumudur.

Süper iletkenler, tren sistemleri, manyetik görüntüleme (MR) cihazları ve daha birçok alanda kullanılmaktadır. Süper iletken maddelerin özelliklerinden faydalanılarak “uçan trenler” diye adlandırılan “Maglev Trenleri” geliştirilmiştir.

Ampulün de Bir Direnci Vardır

Ampul, elektrik enerjisini ısı ve ışık enerjisine dönüştüren bir devre elemanıdır. Ampul, duy ile bağlantıyı sağlayan vidalı metal bir kısım ve bu metal kısmın üzerine oturtulmuş cam bir balondan oluşur. Bu cam balonun içinde tungsten (volfram) metalinden yapılmış filaman adı verilen bir tel bulunur. Çok ince ve uzun olan bu tel, balon içinde küçük bir alana yerleştiğinden fazla yer kaplamaması için kıvrımlı bir hâle getirilmiştir.

Tungsten metalinin elektriksel direnci çok büyüktür. Bu nedenle elektrik enerjisinin geçişi esnasında çok ısınarak akkor hâle gelir ve çevresine ışık yaymaya başlar. Ampulün yapısında direnci yüksek metalden yapılmış bir tel kullanılmasaydı, sistem meydana gelen ısıya dayanamazdı. Direnci düşük bir tel, bu yüksek ısı karşısında hemen kopar ve ampul sönerdi.

Ampullerde cam balonun içerisindeki hava boşaltılır. Boşaltılan havanın yerine Argon adı verilen bir gaz doldurulur. Çünkü ampulün içerisinde bulunan gazların tungsten teliyle etkileşime girmemesi gerekir. Eğer ampulün içerisinde hava olursa, bu hava tungsten metaliyle hemen etkileşime girer ve ampul ışık vermez. Ampulün içine Argon gazı yerine Neon gazı doldurulduğunda ise lamba renkli ışık verir.

Bütün devre elemanları gibi ampulün de iki ucu vardır. Bir devrede ampulün ışık verebilmesi için kablo uçlarının ampul uçlarına dokundurularak elektrik enerjisinin ampul içinden geçişinin sağlanmış olması gerekir.

Lambaların farklı parlaklıklarda yanmasının nedeni, içerisindeki filamanların uzunlukları ve kalınlıklarının, dolayısıyla elektriksel dirençlerinin birbirinden farklı olmasıdır. Lambaların elektriksel dirençlerinin farklı olması, filaman üzerinden geçen elektrik enerjisi miktarının farklı olmasına yol açar. Bu özellik, lambaların farklı parlaklıkta ışık vermelerini sağlar.

Bir önceki yazımız olan 7. Sınıf Fen Bilimleri Nesli Tükenen ya da Tükenme Tehlikesi Olan Canlılar Konu Anlatımı başlıklı yazımızda 7. Sınıf , 7. Sınıf ve Biyoçeşitlilik hakkında bilgiler verilmektedir.

Google arama terimleri:

  • elektriksel direnç ve bağlı olduğu faktörler
  • 6 sınıf fen konuları
  • fen bilgisi direnç konusu
  • elektriğin bağlı olduğu faktörler
  • direnç nedir 6 sınıf
  • direnç konulu resimler
  • direnç hesaplama 6 sınıf
  • ampulün direnç ve iletkenliği
  • 6 sınıf fen reosta var mı
  • 6 sınıf fen bilimleri elektrik konu anlatımı
  • pasifik konu anlatımı fen bilgisi
  • 6 sınıf elektriksel direnç konu anlatımı

>>> İNDİRİLEBİLİR DOSYALAR <<<

İlginizi Çekebilir!

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Robot Olmadığınızı İspatlayın * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.