8. Sınıf Fen Bilimleri Mayoz Bölünme Konu Anlatımı (Yeni Müfredat)

HÜCRE BÖLÜNMELERİ

Canlı varlıkları cansız varlıklardan ayıran üreme, büyüme ve gelişme olayları ile gerçekleşir. Hücre bölünmesi tüm canlılarda görülen bir olaydır. Hücre bölünmesinin amacı; hücre bölünmesini gerçekleştiren canlı veya hücreye bağlı olarak yeni hücreler ve yeni canlılar meydana getirmek, yenilenmeyi sağlamak, onarımı gerçekleştirmek ve büyümeyi sağlamaktır. Hücre bölünmesi ile yeni hücreler meydana gelir ve canlıdaki toplam hücre sayısı artar. Hücre bölünmesinde kromozomlar önemli rol oynamaktadır. Çünkü hücre bölünmesi gerçekleştiren hücredeki kalıtsal bilgiler, oluşan yeni hücrelere kromozomlarla taşınmaktadır.

Canlılarda iki çeşit hücre bölünmesi gerçekleşir. Bunlar;

  • Mitoz Bölünme ve
  • Mayoz Bölünmedir.

Aşağıda Mayoz bölünmenin canlılar için önemi ve evreleri hakkında bilgiler verilmiştir.

Mayoz Bölünme

İnsan, kedi, köpek, inek, portakal, domates gibi çok hücreli canlıların vücut hücreleri bölünerek ya da diğer eşeysiz üreme yöntemleriyle yeni bir canlıyı oluşturamaz. Çok hücreli canlılarda, üremeyi sağlayan eşey(üreme) hüc­releri vardır. Çok hücreli canlılar bu eşey hücrelerinin birleşmesiyle çoğalır. Dişi ve erkek üreme hücrelerinin (eşey hücreleri) birleşmesiyle meydana gelen üreme şekline eşeyli üreme denir. Üreme hücrelerinin birleşmesi ile oluşan yeni hücre(canlı) her iki hücrenin (eşey hücrelerinin) kromozomlarının toplamı kadar kromozoma sahiptir. Örneğin insanlarda dişi üreme hücresi olan yumurta ve erkek üreme hücresi olan sperm 23’er kromozoma sahiptir. Bu iki eşey hücresinin birleşmesiyle 46 kromozoma sahip yeni bir canlı meydana gelmektedir. İnsanların üreme ana hücrelerinde 46 kromozom varken eşey hücrelerinde 23’er kromozom bulunmaktadır. Eşey hücreleri üreme ana hücrelerinin bölünmesiyle oluşmaktadır. Ayrıca eşey hücreleri üreme ana hücrelerinden farklı kalıtsal özelliklere sahiptir. Çok hücreli canlılarda üreme ana hücrelerinin yarısı kadar kromozoma ve farklı kalıtsal özelliklere sahip eşey hücrelerini meydana getirmesini sağlayan hücre bölünmesine mayoz bölünme denir. Buradan da anlaşılacağı üzere mayoz bölünme çok hücreli canlılarda üreme ana hücrelerinin gerçekleştirdiği bir bölünme çeşididir. Çok hücreli canlılarda üreme ana hücreleri haploit yani 2n sayıda, üreme hücreleri ise diploit yani n sayıda kromozoma sahiptir. Üreme hücrelerinin birleşmesi olayına döllenme, döllenmiş yumurta hücresine ise zigot adı verilir. Zigot mitoz bölünme ile büyüyüp gelişerek yetişkin bir birey haline gelir.

MAYOZ BÖLÜNME EVRELERİ

Mayoz bölünme de mitoz bölünme gibi birbirini takip eden benzer evrelerde gerçekleşmektedir. Ancak aralarında bazı farklılıklar bulunmaktadır. Mayoz bölünme mayoz I ve mayoz II olarak adlandırılan iki farklı evrede gerçekleşmektedir.

Mayoz I

Mayoz I evresinde mayoz bölünmeyi mitoz bölünmeden ayıran olaylar gerçekleşmektedir. Mayoz I evresinin başında mitoz bölünmedekine benzer şekilde üreme ana hücreleri bölünme için bir hazırlık evresi geçirirler. Bu evrede çekirdek zarı ve çekirdekçik eriyerek kaybolur. Kromozomlar belirgin hale gelir.

Hücre çekirdeğindeki kromozomların yarısı anneden, yarısı babadan gelir. Her kromozom kromatit adı verilen iki iplicikten oluşur. Biri anneden diğeri babadan gelen bir çift kromozoma homolog kromozom adı verilir. Anne babadan gelen ve aynı karakteri taşıyan kromozom çiftleri mayoz bölünme sırasında bir araya gelerek aralarında gen alışverişi yapar. Bu olaya parça değişimi(crossing over) adı verilir. Parça değişimi sonucunda kromozomların gen yapıları değişir. Aynı türün bireyleri arasındaki çeşitliliğin nedeni Mayoz I’de gerçekleşen parça değişimi(crossing over)’dir. Kromozomlarda meydana gelen parça değişimi ile tür içinde farklılıklar sağlanmaktadır. Örneğin anne ya da babamıza çok benzememize rağmen parmak izlerimiz ya da sesimiz aynı değildir. Mayoz sırasında parça değişimi olmadığını bir düşünelim. Böyle bir durumda her hücre ya da her canlı birbirine benzeyecekti. Mayoz I’deki parça değişimi sayesinde hiçbir insan başka bir insanın veya hiçbir kedi başka bir kedinin birebir aynısı olmamaktadır. Bu yüzden parça değişimi canlılar için çok büyük önem taşımaktadır.

Mayoz I evresinde gerçekleşen önemli olaylardan biri de kromozom sayısı ile ilgilidir. 2n sayıda kromozoma sahip bir hücrenin mayoz bölünme geçirmesi sırasında mayoz I sonunda n sayıda kromozoma sahip 2 yeni hücre meydana gelir. Yani üreme ana hücresinin mayoz bölünme geçirmesi sırasında kromozom sayısı yarıya iner. Mayoz bölünme sırasında gerçekleşen kromozom sayısının yarıya inmesi olayı da canlılar için çok büyük öneme sahiptir. Bu durumu şu şekilde açıklayalım insanlarda 46 kromozom bulunmaktadır. İnsanlarda mayoz bölünme sonunda oluşan üreme hücrelerinde ise 23’er kromozom bulunmaktadır. Üreme hücrelerinin birleşmesi yani döllenme sonunda oluşan zigot yine 46 kromozoma sahiptir. Bu sayede insanlarda kromozom sayısının nesiller boyunca 46 olarak sabit kalması sağlanmış olmaktadır. Eğer mayoz bölünme ile kromozom sayısı yarıya inmeseydi ve üreme hücreleri, üreme ana hücreleriyle aynı kromozoma sahip olsaydı nesiller boyunca kromozom sayısı katlanarak artacaktı. 2n sayıda kromozoma sahip üreme hücrelerinin birleşmesiyle oluşan zigot 4n sayıda kromozoma sahip olacaktı. Bu sayı sürekli 8n, 16n, 32n gibi artacak ve kalıtsal bilgiler korunamayacaktı.

Mayoz I sonunda kalıtsal özellik bakımından ana hücreden farklı iki yeni hücre meydana gelmektedir. Ayrıca bu iki hücrenin kromozom sayısı ana hücrenin kromozom sayısının yarısı(n) kadardır.




Mayoz II

Mayoz II, mayoz I evresi sonunda oluşan n kromozomlu iki hücrenin mitoz bölünme gerçekleştirmesidir. Burada mitoz bölünmeden farklı olarak hazırlık evresi bulunmaz. Yani mayoz I sonunda oluşan hücreler hazırlık evresi geçirmeden mitoz bölünme geçirerek 2’şer yeni hücre meydana getirirler. Dolayısıyla Mayoz II sonunda kalıtsal özellik bakımından iki çeşit 4 yeni hücre meydana gelir.

Mitoz Bölünme İle Mayoz Bölünme Arasındaki Farklar

Mitoz bölünme ile mayoz bölünme arasında bazı farklılıklar bulunmaktadır. Bu farklar aşağıdaki tabloda verilmiştir.

MİTOZ MAYOZ
Vücut hücrelerinde görülür. Üreme ana hücrelerinde görülür.
Tüm canlılarda büyümeyi, gelişmeyi, onarımı, yenilenmeyi; tek hücreli canlılarda eşeysiz üremeyi sağlar. Çok hücreli canlılarda üreme(eşey) hücrelerinin oluşmasını sağlar.
Sonunda iki yeni hücre oluşur. Sonunda 4 yeni hücre oluşur.
Sonunda kromozom sayısı değişmez. Sonunda kromozom sayısı yarıya iner.
Sonunda oluşan hücreler ana hücre ile aynı kalıtsal özelliklere sahiptir. Sonunda oluşan hücreler ana hücreden farklı kalıtsal özelliklere sahiptir.
Kromozomlarda parça değişimi (crossing over) görülmez. Kromozomlarda parça değişimi (crossing over) görülür.
Bölünme tek aşamada gerçekleşir. Bölünme iki aşamada gerçekleşir.

Kazanımlar:

8.1.3.1. Mayozun ne olduğunu kavrar ve canlılar için önemini araştırır.

Mayoz evrelerinin adları verilmez.

8.1.3.2. Üreme ana hücrelerinde mayozun nasıl gerçekleştiğini model üzerinde gösterir.

8.1.3.3. Mayoz ve mitoz arasındaki farkları kavrar.

Mayoz ve mitoz arasındaki farklılıklar verilirken, bölünme evrelerindeki farklılıklara değinilmez.

Bir önceki yazımız olan 8. Sınıf Fen Bilimleri Mitoz Bölünme Konu Anlatımı (Yeni Müfredat) başlıklı yazımızda , Anafaz ve hakkında bilgiler verilmektedir.

Google arama terimleri:

  • 8 sınıf mayoz bölünme
  • mayoz bölünme 8 sınıf
  • 8 sınıf mayoz mitoz bölünme konu anlatımı
  • mayoz bölünme konu anlatımı
  • Mayoz konu anlatımı
  • 8 sınıf fen ders kitabı mitoz ve mayoz arasındaki fark
  • 8 sinif mitoz mayoz bilgil er
  • mayoz bölünme fen ehli
  • 8 sinif mitoz mayoz konu anlatimi 2016 2017
  • Mayoz bölünme 8 sınıf konu anlatım
  • mayoz bolunme evreleri 8 sinif 2016 2017
  • fen bilimleri mayoz bölünme

>>> İNDİRİLEBİLİR DOSYALAR <<<

İlginizi Çekebilir!

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Robot Olmadığınızı İspatlayın * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.