5. Sınıf Fen Bilimleri Geçmişten İzler Taşıyan Fosiller Konu Anlatımı

Geçmişten İzler Taşıyan Fosiller

Yeryüzünün farklı derinliklerinde, uzun yıllar boyunca kayaçlar arasında kalmış her türlü canlı kalıntısı ve izine fosil denir. Fosiller, kayaçların ufalanması sonucu oluşan küçük parçaların rüzgâr, akarsu ve buzullar tarafından deniz, göl ya da bazı yerlerde biriktirilerek birleştirilmesi sonucu oluşan genellikle tabakalı şekilde görünen kayaçların içerisinde canlı kalıntılarının kalmasıyla oluşur. Fosiller, geçmişte dünyanın nasıl bir yer olduğunu anlama ve dünyada hangi canlıların yaşadığı hakkında bilgi edinmede büyük önem taşırlar.

Kayaçlar içerisindeki fosiller, nesli tükenmiş canlılar olabileceği gibi günümüzde yaşayan canlı türlerine de ait olabilir. Fosiller bilimsel çalışmalar açısından büyük öneme sahiptir. Fosillerin bilimsel açıdan;

• Dünyanın oluşumundan itibaren geçtiği dönemleri anlama,
• İçerisinde bulunduğu kayacın oluşum zamanını anlama,
• Nesli tükenmiş canlılar hakkında bilgi edinme,
• Yeryüzünde meydana gelen değişimler hakkında bilgi edinme,
• Fosil yakıtların oluşması,
• Bulunduğu bölgenin geçmişteki coğrafi yapısı ve iklimi hakkında bilgi sahibi olma gibi faydaları vardır.

Fosil Bilimi

Fosiller bilimsel açıdan büyük öneme sahip olduğundan fosilleri inceleyen bir bilim dalı oluşmuştur. Fosilleri inceleyen bilim dalına fosil bilimi (paleontoloji), fosil bilimi ile ilgilenen bilim insanlarına fosil bilimci (paleontolog) adı verilir. Fosil bilimciler teknolojinin gelişmesine bağlı olarak uydu görüntüleriyle yeryüzü şekilleri yardımıyla fosillerin yerlerini tespit edebilmektedirler. Buldukları fosilleri özel araçlarla bulundukları yerden çıkararak incelerler. Elde edilen fosillerin yaşı ve hangi türe ait oldukları fiziksel, kimyasal ve biyolojik yöntemlerle belirlenir.

Fosillerin çeşitli aşamalar sonucu meydana gelmesine fosilleşme denir. Canlılar öldükten sonra yumuşak kısımları mikroskobik canlılar tarafından çürütülür. Eğer ortam mikroskobik canlıların yaşamasına uygun değilse canlının tamamen çürümesi engellenir. Bundan sonra fosilleşme süreci başlar. Canlılardan geriye kalan kemik, diş, kabuk gibi dayanıklı olan kısımları uzun süre korunabilir. Bu kısımlar doğada taş ve toprakla kaplanır. Zamanla bu kalıntılar üzerindeki toprak kalınlığı artar. Bu kısımların toprak üzerinde taşlaşmış izleri oluşur ve fosilleşme gerçekleşir. Fosilleşme sonucu;

• Kömür
• Petrol ve
• Doğal gaz gibi fosil yakıtlar meydana gelir.

Fosilleşme çok uzun süren zaman gerektirir. Fosillerin çok uzun süren zaman içerisinde fosilleşerek yakıt haline gelmesi sonucu fosil yakıtlar oluşur.

Fosil Çeşitleri

Ölen canlılar çok uzun yıllar sonucu kayaçlar, buzullar veya reçine içerisine sıkışarak sertleşir ve fosilleri oluşturur. Günümüzde oluşum şekli ve bulundukları yere göre iki çeşit fosil vardır. Bunlar;

• Vücut fosilleri ve
• İz fosilleridir.

Vücut fosilleri, bir hayvan veya bitkinin vücudundan kalan parçaların korunması ile oluşur. Bu parçalar gerçek vücut parçaları olabileceği gibi taşlaşmış veya oyuk haline gelmiş fosil kalıpları şeklinde de olabilir. Sinek, böcek gibi bazı canlılar bitkilerden akan öz suyu (reçine) içerisinde tutsak kalarak ölür. Reçine canlının vücut yapısının bozulmasını önleyerek zamanla sertleşir ve fosilleşir. Genellikle fosil reçineden dolayı şeffaf bir yapı içerisinde bulunur. Günümüzde bu tür böcek fosillerine sıkça rastlanır. Aynı şekilde volkanik faaliyetler sonucu lavlar arasında sıkışan canlıların vücut yapıları korunarak vücut fosilleri meydana gelir.

Canlı kalıntılarının kayaçlar arasında sıkışması sonucu oluşan izler de iz fosilleri olarak adlandırılır. Bu fosillerde canlının vücut yapısı bulunmaz.

Fosil bilimciler fosil bulma çalışmalarını en kolay şekilde, kayaç katmanlarının açığa çıktığı kesimlerde gerçekleştirirler. Fosiller bulundukları kayaçların hangi zamana ait oldukları hakkında ve fosillerin yaşları hakkında bize bilgi verirler

Bir önceki yazımız olan 5. Sınıf Fen Bilimleri Kayaç Nedir? Konu Anlatımı başlıklı yazımızda 5.Sınıf Fen Bilimleri Ders Notu, Fen Bilimleri Ders Notları ve Kara Tabakası hakkında bilgiler verilmektedir.

Google arama terimleri:

• fosil çeşitleri 5 sınıf
• geçmişten izler taşıyan fosiller